Wanneer afstand onveilig voelt…

(Afhankelijke hechting, Verlatingsangst)

Er zijn mensen voor wie nabijheid geen vanzelfsprekendheid is, maar noodzaak. Niet omdat ze niet alleen kunnen zijn, maar omdat afstand iets in hen activeert wat moeilijk te verdragen is. Het gebeurt niet meteen. Niet bij de eerste ontmoeting, niet bij het begin. Daar is vaak juist enthousiasme, openheid, verbinding. Het gevoel: hier gebeurt iets. Hier is contact.

Maar zodra er stilte valt, zodra de ander minder zichtbaar wordt, verandert er iets vanbinnen.

Het lichaam wordt alert. Gedachten gaan sneller. Wat eerst rustig voelde, wordt onzeker. Het is alsof er van binnen een alarmsysteem aanslaat. Niet omdat er daadwerkelijk gevaar is, maar omdat stilte ooit betekende dat je alleen kwam te staan. Er ontstaat een behoefte om af te stemmen, te checken, te voelen of de verbinding er nog is. Niet uit controle, maar uit verlangen naar veiligheid. Naar bevestiging dat het contact niet verdwijnt.

Voor mensen met verlatingsangst voelt afstand niet neutraal. Afstand voelt als dreiging. Niet omdat de ander iets fout doet, maar omdat het zenuwstelsel afstand interpreteert als mogelijk verlies. En dat verlies wordt niet alleen mentaal ervaren, maar lichamelijk. Onrust in de buik, spanning op de borst, een voortdurende staat van paraatheid.

Deze mensen zijn vaak gevoelig, betrokken en afgestemd. Ze voelen haarfijn aan wat er verandert. Ze merken kleine veranderingen op, een andere toon, minder initiatief, een vertraagd antwoord. En juist die gevoeligheid, die kwaliteit, kan omslaan in overleven zodra de verbinding onzeker wordt.

Dan verschuift de aandacht naar de ander. Naar hoe het gaat. Naar wat nodig is om het contact te behouden. Er ontstaat de neiging om meer te geven, meer te investeren, meer beschikbaar te zijn. Niet omdat dat gevraagd wordt, maar omdat het voelt als de manier om de relatie veilig te houden.

Wat hier vaak onder ligt, is geen gebrek aan eigenwaarde, maar een diepe associatie tussen verbinding en veiligheid. En die associatie leeft niet in het hoofd. Ze leeft in het lichaam. Nabijheid betekent rust. Afstemming betekent bestaansrecht. En dus wordt afstand niet ervaren als pauze, maar als risico.

Ze nemen verantwoordelijkheid voor de relatie, soms zelfs voor de gevoelens van de ander. Dat kan onbewust manipulatief zijn. Niet berekend of intentioneel, maar gestuurd door de angst om de verbinding te verliezen. De nabijheid van de ander wordt ingezet om het eigen systeem tot rust te brengen.

Mensen met verlatingsangst zijn zelden passief. Ze bewegen. Ze zoeken contact. Ze willen praten, oplossen, begrijpen. En tegelijk kan dat zwaar worden. Voor henzelf, maar ook voor de ander. Want waar de één nabijheid zoekt om zich veilig te voelen, kan de ander juist ruimte nodig hebben om zichzelf te blijven voelen. Zo ontstaan dynamieken die elkaar onbedoeld versterken.

Wat vaak wordt gemist, is dat verlatingsangst niet draait om afhankelijkheid van de ander, maar om afhankelijkheid van het gevoel van verbinding. Het is geen zwakte, maar een strategie die ooit nodig was. Een manier om nabijheid te bewaken in een wereld waarin die niet vanzelfsprekend was.

Rustige, consistente liefde kan daarom in het begin zelfs onwennig voelen. Niet omdat het niet gewenst is, maar omdat het zenuwstelsel nog gewend is aan spanning. Aan alert zijn. Aan het bewaken van contact. Veiligheid moet hier langzaam landen.

Verlatingsangst is geen keuze, geen zwakte, geen karakterfout. Het is een lichaam dat heeft geleerd dat nabijheid bescherming biedt. En dat die bescherming actief moet worden veiliggesteld.

Misschien begint beweging hier niet bij minder voelen of minder verlangen, maar bij het herkennen van deze innerlijke alarmen. Niet om ze weg te drukken, maar om ze serieus te nemen. Zodat nabijheid niet langer iets is wat vastgehouden moet worden, maar iets wat niet meer hoeft te verdwijnen.

Dit patroon ontstaat niet op zichzelf. In relaties raakt deze beweging altijd aan die van een ander. Hoe die twee zich tot elkaar verhouden, hoe nabijheid en afstand elkaar beïnvloeden, wordt vaak samengevat in wat de liefdesdans wordt genoemd.

In het volgende artikel ga ik daar verder op in.